De buitenplaats Nimmerdor

Vanaf 1650 verkocht de stad Utrecht aan burgers stukken grond tussen Utrecht en Amersfoort. Het plan was dat rijke burgers daar buitenplaatsen van zouden maken: huizen met tuinen waarin ze ‘s zomers de drukte van de stad konden ontvluchten. Zoals Amsterdamse burgers dat langs de rivier Vecht al gedaan hadden.

Maar tussen Utrecht en Amersfoort loopt geen rivier als de Vecht, en de grond is er zanderig. Het was daar dus moeilijk om het soort tuinen aan te leggen dat bij buitenplaatsen hoorde. Die tuinen waren altijd groot, strak ingedeeld, met fonteinen, een kruidentuin, een moestuin en heel veel bloeiende planten, bomen en struiken.

Everard Meyster uit Utrecht lukte het wél om tussen Utrecht en Amersfoort een tuin aan te leggen zoals je die bij een buitenplaats kon verwachten. Dat kwam omdat hij een stuk grond dichtbij Amersfoort kocht waar wat beekjes doorheen liepen en er dus wel wat water voor zijn tuin was. En omdat hij zijn beplanting aanpaste aan de zandgrond. Hij plantte er allemaal groenblijvende bomen en struiken.

Meyster was maar wat trots op het resultaat. Noemde zijn buitenplaats Nimmerdor, omdat het er altijd groen zou zijn. En schreef in 1667 een gedicht, Nimmer-dor berymt, voor iedereen die zijn tuin niet met eigen ogen kon bekijken. Op deze site helpen we je Nimmer-dor berymt te lezen.

Nimmer-dor berymt liet Meyster met groene inkt op groen papier drukken. Zoals hij zelf in het gedicht zegt: nog nooit vertoond in Nederland of Europa, hoewel Nederland hele beroemde boekdrukkers had. Meyster koos dus niet alleen zijn woorden, maar ook zijn vorm heel precies. Hij maakte een nieuw woord als “nimmerdor” als er geen bestaand woorden was dat precies uitdrukte wat hij wilde zeggen. En koos vormgeving die zijn woorden kracvht bij zette. Dat alles moest ervoor zorgen dat het niemand kon ontgaan waar het met zijn tuin allemaal om draaide: groen-zijn.

De tekst Nimmer-dor berymt diep lezen

Je kunt Meysters tuin Nimmerdor dus nu alleen nog maar leren kennen door Nimmer-dor berymt te lezen. Als lezer word je dan wel aan de hand genomen door de trotse eigenaar van de tuin.

In Nimmer-dor berymt worden deze twee punten gemaakt door die trotse eigenaar:

1. de tuin is zo kunstig aangelegd dat hij groen is in alle seizoenen, en dat zie je verder nergens;
2. de tuin is groen, vredig en paradijselijk en daarmee een plek waar de verliefde en gestreste man tot de liefde en rust kan komen.

Dat Nimmer-dor berymt geschreven is om de lezer ergens van te overtuigen, maakt hem heel geschikt voor wat we “diep lezen” noemen. Dat betekent dat dat je achter de tekst probeert te kijken. Waarom staat er wat er staat?En waarom staat het er op die manier, en niet anders?

Als je een tekst diep leest, ben je in feite op zoek naar de keuzes die Meyster maakte: zijn woordkeuze, maar ook de keuze van onderwerpen, en argumenten. Als je die keuzes naloopt, komt Nimmer-dor berymt heel dichtbij je te staan. Ook al ben je zelf waarschijnlijk nu geen eigenaar van een grote tuin, zoals Meyster. En heb je misschien niet de ambitie over je eigen tuin, als je die ooit hebt, een gedicht te schrijven. Waarom wilde Meyster die tuin en dat gedicht wel maken, en wat kun jij nu nog met zijn idee dat je met een gedicht een tuin eeuwig groen zou kunnen houden?

Hoe leer je diep lezen op deze site?

De hele tekst Nimmer-dor berymt is meer dan 800 versregels lang. We gaan er vanuit dat je ze niet allemaal achter elkaar leest, hoewel dat op de site wel kan. Je vindt op de site 4 pagina’s. Op 1 pagina kun je het hele gedicht lezen, op de 3 andere kun je de diepte in omdat je dan maar steeds een paar regels van het gedicht diep leest:

Op elk van die pagina’s, behalve op Nimmerdor lezen, vind je opdrachten die in 4 stappen geordend zijn.

	Wat is het eerste wat de tekst aan beelden, gedachten of reacties bij je oproept?
	Wat staat er precies in het fragment?
	Wat staat er wel, wat staat er niet, en waarom zijn die keuzes gemaakt?
	Wat vind je van de betekenis die je aan de tekst kunt geven, en hoe kun je je oordeel voor anderen verwoorden?

Verwerken van Nimmerdor-berijmt

De stap “Verwerken” vraagt misschien wat toelichting. We kijken naar een voorbeeld van het soort verwerking dat we bedoelen. Die komt van een tijdgenoot van Meyster, de schilder Jacob van Ruysdael. Zijn schilderij hieronder was waarschijnlijk geïnspireerd op Nimmerdor. Zoals je kunt zien, staan er allemaal groenblijvende bomen op, maar ook een omgewaaide, dorre spar.

Dat schilderij zien we als een verwerking. Van Ruysdael deed dat niet met de pen, want hij was geen dichter maar een schilder. Maar wat hij van Nimmerdor, vond, kun je wel aan dit schilderij wel aflezen. Van Ruysdael had er kennelijk zo zijn twijfels over, of je een tuin kon aanleggen die altijd groen zou zijn?